Λαογραφική καταγραφή του Ίσκιου, μιας φιγούρας που εμφανίζεται ως ψηλός άνδρας ή ζώο και προκαλεί θάνατο στα ζώα. Η μαρτυρία καταγράφηκε από τον βοσκό Σπύρο Τσαμαδιά στην Αρτοτίνα Φωκίδας.
Ο Ίσκιος που ησκιώνει τα πράγματα. Είναι ένας άνδρας ψηλός και μεγαλόσωμος, καλοντυμένος με φουστανέλα ή κάποιο ζώο όπως σκύλος ή βόδι. Και αμα περνάει από κανένα λαγκάδι, μεταμορφώνεται και γίνεται ένα αλλόκοτο πραμα που δε μπορεί να καταλάβει κανείς τι είναι. Πάει και βατεύει τα πρόβατα και μετά αυτά βρίσκοντα ψόφια μέσα στο στάβλο.
Την ανώτερη δοξασία για την ολέθρια νόσο των ζώων κατέγραψα καθ’υπαγόρευση του βοσκού Σπύρου Τσαμαδιά, ετών 25 απο την Αρτοτίνη Δωρίδας.
Βιβλιογραφική αναφορά
Καταγραφή από τη Ρόδο για τα στοιχειά που αποκαλούνται «Αναράδες» και κατοικούν σε ερείπια, δέντρα και ποταμούς, και για τους «λαφροστοιχειώτες» — ανθρώπους που λένε πως τα έχουν δει.
Σύντομη περιγραφή πεποιθήσεων για στοιχειωμένα σπίτια και ανακάλυψη θησαυρών μέσω ονείρων στον Λαγό του Έβρου.
Λαϊκή αφήγηση για στοιχειωμένα πηγάδια και φωτιές που προκαλούνται από φαντάσματα φύλακες θησαυρών στο Πράγγιο.
Λαογραφική παράδοση για στοιχειά (φαντάσματα) στην Κυανή Έβρου: Εμφανίσεις σε βρύσες, πηγάδια και δρόμους που προκαλούσαν ασθένειες, παράλυση και θάνατο.
Θρύλος για στοιχειωμένη βελανιδιά στο Αρχάγγελο Ρόδου κοντά στο μοναστήρι του Αρχαγγέλου Γαβριήλ. Όταν ένας κάτοικος την έκοψε, πέθανε σε τρεις μέρες. Το δέντρο ξαναφύτρωσε και κανείς δεν τολμά να το αγγίξει.
Θρύλος για το στοιχειό Χαραμαλλά στη Γεννήτρα Σιάνα Ρόδου, που μεταμορφωνόταν σε γάιδαρο, αγριόγατο ή τράγο και τρομοκρατούσε τους ντόπιους. Μέχρι σήμερα κανείς δεν περνά νύχτα από εκεί από φόβο.
